Heeft u een kortingscode?
 

Heeft u een
kortingscode?

Vul hier uw code in

verzenden X

Schrijf in op onze
preventienieuwsbrief

inschrijven
We fietsen steeds meer. Goed nieuws, maar dat betekent onvermijdelijk dat we ook meer vallen. Bij fietsen maken we immers het meeste kans op een valpartij met ernstige en soms zelfs blijvende letsels tot gevolg. Ondanks de hoge snelheid van wielertoeristen en stunts van mountainbikers blijken vooral kinderen onder de 12 vaak te vallen. Gelukkig kunnen we ze naast fietsaccessoires om een val te vermijden en stevige helmen om de schok op te vangen, ook oefeningen bieden om hen veiliger te leren vallen.

Download het volledige dossier in pdf-formaat.



   
 Een helm heeft iets cool Laat van u horen! Verlicht uw wielen




Vallen en opstaan

Het loopt niet altijd op wieltjes. Elke dag gebeuren er in België gemiddeld 44 fietsongevallen. Bij 83% van de ongevallen is er meer dan alleen stoffelijke schade. Zo vielen er tussen 2008 en 2011 wel 3 714 zwaargewonden en 312 doden bij ongelukken met fietsers. Naast 65+’ers zijn jonge kinderen hier het vaakst het slachtoffer van, omdat ze nog niet voldoende fietservaring hebben. Ze kunnen nog niet anticiperen in het verkeer en zijn niet helemaal stuurvaardig.

Lucas, 8 jaar: “Ik ben deze zomer gevallen met de fiets. Ik ging supersnel 
en ben van het voetpad gereden. Zo heb ik mijn sleutelbeen gebroken. 
Nu heb ik soms wel schrik om nog eens hard te vallen.”


Daardoor zijn kinderen onder de 12 jaar extra vatbaar voor enkelvoudige ongevallen. Bij 86% van de fietsongevallen is immers geen andere bestuurder betrokken. Kinderen nemen vaak een duik nadat ze een verkeerde beweging hebben gemaakt. Ook wanneer het wegdek glad of oneffen is, of wanneer er obstakels of trottoirranden hun pad kruisen, vallen ze vaak. Het is net bij deze ‘solovallen’ dat aangeleerde valtechnieken het beste hun nut bewijzen.

Paul Schepers van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu in Nederland, deed onderzoek naar enkelvoudige fietsongevallen: “Als we het aantal spoedopnames bekijken, blijkt het risico per gereden kilometer het hoogst bij de allerjongsten en ouderen. Bij een evenwichtsvoertuig als een fiets is er een veelvoud aan oorzaken. Vaak ontbreekt het jonge kinderen aan voldoende fietsvaardigheid. Ook groepsgedrag speelt een rol: met veel naast elkaar fietsen, praten en gsm-gebruik dragen bij tot meer valpartijen. Verder is infrastructuur geregeld de boosdoener. Paaltjes die in de weg staan, te smalle fietspaden en een glad wegdek of glibberige tramsporen zijn veel voorkomende oorzaken.”

Prof. Jan Pauwels, Faculteit Bewegings- en Revalidatie wetenschappen KU Leuven: “Gelukkig kan je oefenen om beter te leren vallen. Wie zich de juiste technieken meester maakt, zal minder breuken of ernstige kwetsuren oplopen. En jonge kinderen kan je nog heel goed automatismen aanleren. Daarom hebben we een lespakket van 36 valoefeningen ontwikkeld waarmee leraars hun leerlingen de valtechnieken kunnen aanleren.”

Bekijk hier het interview met Paul Schepers en Stijn D’hondt over enkelvoudige fietsongevallen. 
 

Leren vallen heeft iets cool

Het is duidelijk: vallen zullen we. De enige oplossing is dus om dat veiliger te doen. Wanneer we vallen, zetten we meestal automatisch een gestrekte arm, waardoor alle kracht op een punt terechtkomt. Veel beter is het om de energie geleidelijk af te bouwen door te rollen of je val te breken met de platte kant van je arm. Deze valtechnieken zijn een belangrijk onderdeel van de oosterse gevechtssporten, zoals judo, waarbij de sporters zich zelden bezeren.


Michel Wuyts is peter van het project ‘Valtraining’. Als wielerjournalist hoorden we hem al vaak ‘aj-aj-aj’ uitroepen bij zware valpartijen in het peloton. In 2010 verliet hij zelf de Tour de France omdat zijn vrouw ernstige letsels had opgelopen na een val van haar fiets. De ex-schooldirecteur is heel begaan met het welzijn van kinderen.

Waarom zijn lessen in valtechnieken nodig?
“Bewust leren vallen gaat wonderen doen. Een kind moet zonder angst de val inzetten, dan een bolreflex hebben en afkloppen na de val. Zo blijft de schade beperkt tot het wegvegen van wat stof. Herhaling is de moeder van de valwetenschap, want het verkort de denkpatronen. Door oefeningen herhaaldelijk traag uit te voeren, geraken ze ingebakken en kan je ze automatisch uitvoeren.”

Hoe kunnen we kinderen hiervoor motiveren?
“Kinderen zijn wijzer dan wij vermoeden. Ik denk dat de intrinsieke motivatie groot genoeg is, omdat ieder kind ervaringsdeskundige is op het vlak van vallen. Volgens mij staan kinderen hiervoor open, want leren vallen heeft iets ‘cool’.”

Welke preventietips kunnen we meegeven aan kinderen?
“Draag altijd een helm, want je hoofd weegt zo veel dat het sowieso naar de grond gaat. Zorg dat je een beschermende laag (bv. fietskleding) draagt, hoe warm het ook is. Fiets defensief en probeer geen haantje de voorste te zijn. Maak afspraken als je in groep fietst en besef dat het nabootsen van wedstrijden op de openbare weg niet kan. Laat dat maar voor de koers!”


Richiano, 11 jaar, kreeg al valtraining tijdens de Kung Fu les: “Vroeger wist ik niet wat ik moest doen als ik viel. Nu is vallen geen probleem, want het is een reflex geworden. Ik schoof eens uit in de sneeuw en viel opzij van mijn fiets. Ik heb toen mijn fiets losgelaten en op de grond afgeklopt met mijn arm, zodat mijn hoofd de grond niet zou raken.”


Valtechnieken
Om zoveel mogelijk kinderen veilig te leren vallen, heeft de KU Leuven het online programma www.vallenenopstaan.be samengesteld, waarbij leerkrachten via filmpjes leren hoe ze valtraining kunnen geven. De kinderen werken zo aan de zijwaartse val, de achterwaartse val, voorwaarts rollen en de voorwaartse plankval in drie moeilijkheidsniveaus. De makkelijkste oefeningen kunnen zelfs al gestart worden in de laatste kleuterklas. Als kinderen de technieken regelmatig oefenen, worden deze hun nieuwe reflex. In fietsland Nederland bestaat zo’n lespakket al enkele jaren. Uit onderzoek blijkt dat zo’n lessen de kans op verwondingen bij een valpartij met de helft verminderen.

Karen Nackom, zelf ervaren judoka geeft valtraining aan leerkrachten: “Het is belangrijk dat kinderen snel van hun angst af geraken en plezier beleven aan vallen. Dat kan door regelmatig te oefenen op een speelse manier en stapsgewijs automatismen op te bouwen. Hoe vaardiger kinderen zijn, hoe liever ze spelen en hoe minder ze gaan vallen. Als je kan vallen, heb je minder schrik om te bewegen!”


Qayla, 12 jaar, kreeg valtraining op haar veldhockeyclub: “Vroeger durfde ik niets gewaagd te doen, omdat ik bang was dat ik mij pijn zou doen. Nu kan ik meteen opstaan na een val. Als je valtechnieken kent, ligt je veiligheid in je eigen handen. Toen ik werd geduwd en de grond dichterbij zag komen, wist ik dat ik mijn handen niet mocht zetten. Ik heb mij laten doorrollen tot ik uitgerold was.”


Steek uw licht eens op bij de leerkracht LO van uw kinderen en pols of ook zij valoefeningen doen.

Lees hier meer over valtechnieken en bekijk de filmpjes van de oefeningen. Let wel: het is niet aangeraden om de oefeningen thuis te doen met uw kinderen, als u daar niet voor opgeleid bent of niet over een valmat beschikt.
Bekijk hier het volledige interview met Michel Wuyts. 

     

Helmen voor helden

Dat je best een helm opzet, is een absolute no-brainer. Maar hoe overtuigt u die fiere meiden en stoere kerels om er één op te zetten? Door ze supercool te maken. Vijf tips voor een sessie ‘pimp your helmet’ …


1. Basiskleur: elk kind heeft zijn of haar lievelingskleur. Een helm met de juiste basiskleur maakt meer kans. Bling bling of liever niet? Er zijn er die mooi blinken en er zijn er die lekker mat zijn. Maak de juiste keuze bij het begin of spuit de oude helm in de gewenste kleur. 

2. Stickers: met stickers kunt u helmen makkelijk naar je hand zetten. Zorg voor stickervellen in allerlei kleuren zodat je leerlingen naar hartenlust kunnen knippen en plakken. Haaientanden, vlammen, bloemenmotiefjes of vlindervleugels ... Bedenk het en plak het! Controleer wel eerst of er geen barst in de buitenschelp zit, voor u de helm volledig met stickers beplakt. Na een val op de helm moet u de stickers verwijderen om opnieuw op barsten te controleren. 

3. Attributen: met rubber, pijpenrijgers, piepschuim of karton geeft u de helm nog een opvallende toets. Wat dachten ze van een klein kroontje of een reeks drakenstekels? Gebruik enkel soepele en dus buigbare materialen, zodat het geheel zo rond mogelijk blijft, en het risico op gevaarlijke rotaties van het hoofd bij contact met de grond niet groter wordt. 

4. Namen: op uw zelf versierde helm mag best ook de eigen naam staan, toch? Zet hem erop in mooi krullende letters met glitterstift of in robotletters met aluminiumfolie. Mooi meegenomen: een verloren helm vindt zo makkelijk zijn heldje terug. 

5. Jasje: u kan de helm ook laten voor wat ie is en er een origineel jasje voor maken. Dat kunt u breien, naaien of maken in papier-maché. Voordeel: de helm blijft mooi intact en u kunt regelmatig wisselen van jasje. 

Samen de helm versieren geeft de kinderen een leuke extra motivatie om de helm te dragen. De gouden regel blijft: jong geleerd is oud gedaan. Maar geef vooral zelf het goede voorbeeld en zet ook een helm op!


Richiano, 11 jaar: “Met lichten of stickers erop, zou een helm veel cooler zijn. Als meer mensen er een zouden dragen, zou ik het leuker vinden om er een op te zetten.”  

 

 


Daarom draag je hem! 

Prof. dr. Bart Depreitere, neurochirurg aan het UZ Leuven, behandelt het hele jaar door  verkeersslachtoffers met een hoofd- of hersenletsel. Als geen ander kan hij het belang van een fietshelm inschatten. 

Waarom is een helm nu net voor fietsers zo belangrijk? 
“Omdat het zowat de enige beschermingsmaatregel is die ze voorhanden hebben. Een fiets heeft immers geen gordel of airbag. Bovendien zal een fietser bij een val heel vaak op het hoofd terechtkomen. Er is voldoende bewijs dat een helm daarbij bescherming biedt. Ik kan dus niet genoeg benadrukken dat fietsers een helm zouden moeten dragen. Je kan nooit zeggen ‘ik val toch niet’. Het gevaar kan altijd uit een onverwachte hoek komen.”

Welke risico’s verminder je met een fietshelm? 
“Als fietsers medische hulp nodig hebben na een ongeval, dan draait het hoofdzakelijk om hoofd- en hersenletsels. En bij een overlijden of blijvende handicap gaat het bijna uitsluitend om die gevallen. Een helm beschermt dus vooral tegen een ernstige handicap, verlamming en overlijden. Studies wijzen uit dat de risico’s aanzienlijk verminderd worden. Ik zou de fietshelm dan ook verplicht maken, zeker tot de leeftijd van 16 jaar.”

Wat is de ideale fietshelm? 
“Er zijn veel verschillende designs op de markt, maar een goede helm is zeker niet merk- of prijsgebonden. Ten eerste koop je best een helm die zo goed mogelijk het ganse hoofdoppervlak bedekt, zeker ook de slaapstreek, want daar is het bot dun. Ten tweede kies je best voor een model dat zo rond mogelijk is. Uitsteeksels kunnen de draaibeweging – die net zo gevaarlijk is voor het hoofd – nog versnellen.”

Bekijk hier het volledige interview met prof. dr. Depreitere.

Op zoek naar een leuke helmen die je kinderen wel willen opzetten? Die vindt u hier.